Solunum sitemimiz nefes alıp verme ve oksijen/karbondioksit değişimi dışında kandaki asit baz dengesi, mikroplara karşı savunma, kan pıhtısını çözme, bazı biyoaktif maddelerin üretim, metabolizma ve düzenlenmesinden de sorumludur.

Ağız, burun, yutak (farinks), gırtlak (larinks), soluk borusu (trakea) üst solunum yollarını, bronş, bronşiol, alveoller alt solunum yollarını oluşturur.

Vücudumuzdaki bazı kaslar solunuma yardımcı olurlar. Bunların başında diyafram gelir. Diyafram dışında kaburgalar arasında yer alan ve göğüs kafesini çevreleyen bazı kaslar da solunuma yardımcı olurlar. 

Yaş, genetik, vücut yapısı (uzun boy, geniş göğüs kafesi) akciğerlerin yapısal olarak daha yüksek kapasitede olmasını sağlayabilse de solunum kasları çalıştırılarak akciğerler fonksiyonel olarak geliştirilebilmektedir.

Çocukluk çağında spor yapmaya başlayıp uzun süre takip edilen sporcularda akciğerlerde yapısal büyüme olmadığı, ancak solunum kaslarının güçlendirilmesi ve dayanıklılıklarının arttırılması sayesinde akciğerde fonksiyonel gelişme olduğu bazı çalışmalarda gösterilmiştir. 

Birçok çalışmada spor yapan kişilerin akciğer kapasitelerinin spor yapmayanlara oranla daha iyi olduğu gösterilmiştir. Sporlar arasında da akciğer kapasitelerinde farklılıklar olduğu, yüzme, halter ve güreşçilerde diğer sporlardan daha iyi akciğer gelişimi sağlandığı gösterilmiştir.

Sporcularda solunum sistemi ile ilgili olarak enfeksiyonlar, egzersizle tetiklenen astım, ani hava kaçakları görülebilir.

Üst solunum yolu enfeksiyonları burun akıntısı, öksürük, hapşırık, geniz akıntısı gibi belirtiler gösterirken alt solunum yolu enfeksiyonları daha çok ateş, balgamlı öksürük, nefes darlığı gibi belirtilerle kendini gösterir. Sebebe yönelik tedavi uygulanır, üst solunum yolu enfeksiyonlarında çoğunlukla egzersizin dozu düşürülmek kaydıyla antrenmanlara devam edilir.

Hazır konumuz akciğerler ve enfeksiyonken COVID-19 ile ilgili bir bilgi güncellemesi yapmak istiyorum; Hastalık ilk ortaya çıktığı zamanlarda akciğerlerde gelişen hasarın kalıcı olacağı ve kişinin akciğer fonksiyonunu azaltacağı konuşulurken güncel çalışmalarda Covıd-19 geçirip akciğerleri tamamen normale dönen kişiler olduğu gösterilmiştir. ☺  

Egzersizle tetiklenen astımın atletlerde havayolu disfonksiyonu, egzersizle tetiklenen bronkokonstruksüyon, havayolunun aşırı cevabı gibi isimlendirmeleri de mevcuttur.

Özellikle dayanıklılık sporcuları gibi uzun süreli egzersiz yapanlarda, soğuğa bağlı olarak kış sporcularında, klora bağlı olarak yüzücülerde, egzos gazı gibi çevresel etkenlere bağlı olarak bisikletçilerde ve açık havada antrenman yapan sporcularda görülebilir. Belli bir efor sonrasında başlayan nefes alamama, alınan nefesin yetmemesi, kuru öksürük bazen de hırıltılı soluma olabilir. Akciğerlerde gelişen enflamasyona bağlı olduğu düşünülen, kuru hava, ısı değişiklikleri ve uzun süren egzersizle birlikte hava yollarında hasar da tespit edilebilen bu hastalıkta altta yatan bir astım hastalığının olabileceği düşünülüyor. Sporcular antrenman yapmayı bıraktıklarında şikayetlerde büyük oranda iyileşme sağlanıyor.

Spora devam etmek isteyen egzersizle tetiklenen astımı olan atletlerde antrenman öncesinde, sırasında ve sonrasında bronş genişleticiler ve benzeri ilaçlar kullanılabilir ancak kullanılan ilaçların doping maddesi sayılabileceği unutulmamalı, mutlaka ilgili bir hekimin yardımı ile tedavi planlanmalıdır.

Gelelim astımlı bir kişinin egzersiz yapmasına ya da elit sporcu olabilmesine…

Akciğerlerimizle ilgili doğru bilinen yanlışlardan biri astımı olan kişinin spordan uzak tutulmasıdır. KOAH hastalığı olan kişilerde bile belli miktarda kontrollü egzersiz doktorlar tarafından tavsiye edilmektedir. Çağımızda özellikle alerjik astım çok sık görülmekte ve bu kişiler spordan uzak tutulmaktadır. Halbuki astımı olan kişi egzersiz yapabilir hatta elit atlet olabilir. Kendi takımımda, senkronize yüzme gibi zor bir branşta bile astımlı sporcularım oldu ve takım arkadaşlarından farkları olmadan spor hayatlarını sürdürebildiler.

Diğer sistemlerde de olduğu gibi bu tip durumlarda ilgili hekime danışarak planlama yapmak çok önemlidir.

Konu solunum sistemi olur ve sigaradan bahsetmez miyim? Bir de konunun içinde spor var ise… 

Ülkemizde hızla artan egzersiz alışkanlığı gerçekten yüz güldürücü. Fakat antrenman biter bitmez sigara yakmak ya da daha vahimi yarış başlangıç noktasında beklerken sigara içmek…

Sigaranın zararının olmadığı sistem yok diyebiliriz. Akciğerlerle ilgili olarak sigara dumanının en uç noktalara kadar gittiği, oralarda yapı bozukluğu yaptığı ve KOAH hastalığına sebep olabildiği, gaz alış verişini bozarak vücudun tamponlama sistemini etkilediği, mikroplara karşı savunma olarak kullanılan silier yapıları bozarak kişiyi enfeksiyonlara daha açık hale getirdiği gibi zararları sıralayabiliriz.

Bir doktor olarak sigara içen kişinin yanında yaşamak zorunda olduğu için pasif içici kabul edilen başta çocuklarımızda da akciğerler ve diğer sistemlerde hasar meydana geldiğine değinmeden edemeyeceğim.

Çocuklarımıza kötü örnek olma, çevre kirliliği yaratma kısmına girmeden keşke hiç kimse sigara içmese diyerek yazımı bitiriyorum.☺

KAYNAKLAR:

  1. Pulmonary functions in Indian sportsmen playing different sports; Prateek Kumar Mehrotra, Narsingh Varma, Sunita Tiwari; Indian J Physiol Pharmacal 1998
  2. Smaller lungs in women affect exercise hyperpnea; Steven R. McClaran, Craig A. Harms, David F. Pegelow; American Physiological Society 1998
  3. Sports related pneumothorax; Robert A. Partridge, Andrew Coley, Robert Bowie; Annals of Emergency Medicine 1997
  4. Common pulmonary conditions in sports; Armando Gonzales, Aaron V. MAres, David R. Espizona; Clinics in Sports Medicine 2019
  5. The different impact of several types of sports on pulmonary functions and respiratory muscle strength in boysa ged 8-12; Bostancı Özgür, Kabadayı Menderes, Mayda Muhammet Hakan; Isokinetics and Exercise Science 2019
  6. Effects of type sports on pulmonary function tests: A comparative study in Nepalese settings; Narayan Bahadur Mahotra, Lava Shrestha; Journal of Nobel Medical College 2013
  7. Comparison of respiratory functions of athletes engaged in differenet sports branches; Tülin Atan, Pelin Akyol, Mehmet Çebi; Turkish Journal of Sports and Exercise 2012
  8. Pulmonary capacities of different groups of sportsmen in India; A. K. Ghosh, A. Ahuja, G. L. Khanna; British Journal of Sports Medicine 2019
  9. The training type influence on male elite athletes’ ventilatory function; Tijana Durmic, Biljana Lazovic Popovic, Mirjana Zlatkovic Svenda; British Journal of Sports Medicine 2017
  10. Respiratory parameters in elite athletes- Does sport have an influence?; S. Mazic, B. Lazovic, M. Djelic; Revista Portuguesa de Pneumologia 2015
  11. Exercise-Induced bronchoconstriction background, prevalence, and sport considerations; Matteo Bonini, William Silvers; Immunology and Allergy Clinics of North America 2018
  12. Exercise-Induced bronchoconstriction and the air we breath; Kenneth W. Rundell, James M. Smoliga, Valerie Bougault; Immunology and Allergy Clinics of North America 2018
  13. Respiratory muscle endurance after training in athletes and non-athletes: A systematic review and meta-analysis; Ana Tereza, N. Sales Guilherme, F. Fregonezi Andrew; Physical Therapy in Sport 2016
  14. Airway dysfunction in elite athletes- an occupational lung disease?; O.J. Price, L. Ansley, A. Menzies-Gow; European Journal of Allergy and Clinical ımmunology 2013
  15. A comparative evaluation of pulmonary functions in athletes, yogis and sedentary individuals; Rosemary Peter, Sushma Sood, Ashwani Dhawan; International Journal of Basic and Applied Physiology 2013
  16. Acute, chronic and combined pulmonary respponses to swimming in competetive swimmers; Ömer Faruk Yılmaz, Mustafa Özdal; Respiratory Physiology&Neurobiology 2019
  17. The effects of inspiratory muscle training with linear workload devices on the sports performance and cardiopulmonary function of athletes: A systematic review and meta-analysis; Marlus Karsten, Gustavo S. Ribeiro, Mateus S. Esquivel; Physical Therapy in Sport 2018
  18. The comparison of the pulmonary functions of individuals having regular exercises and sedentary individuals; Irfan Marangoz, Zait Burak Aktuğ, Çağrı Çelenk; Biomedical Research 2016,
  19. Inhalation of cold air increases the number of infalmmatory cells in the lungs in healty subjects; K Larsson, G Tornling, D Gavhed; European Respiratory Journal 1998
  20. Why doesn’t exercise grow the lungs when other factors do?; Wagner Peter; Exercise and Sports Sciences Review 2005
  21. Rhinits, asthma and sports; Gani F, Frezet MM, Senna G; Recenti Progressi in Medicina 2003
  22. Exercise, tarining and sports in children with asthma from the sports medicine viewpoint; W. Hollmann; Monatsschr Kinderheilkd 1985
  23. Effcets of continouing or finishing high-level sports on airway inflammation, bronchial hyperresponsiveness, and asthma: A 5-year prospective follow up study of 42 highly trained swimmers; Ilkka Helenius, Paula Rytla, Seppo Sarna; Journal of Allergy and Clinical İmmunology 2002
  24. Asthma in Olympians; Kai-Hakon Carlsen; Paediatric Respiratory Reviews 2016
  25. Exercise induced bronchoconstriction in elite or endurance athletes: Pathogenesis and diagnostic considerations; Taylor J. Atchley, Derek M. Smith; Annals of Allegy, Asthma% Immunology 2020
  26. Pulmonary function in prepubescent boys: The influence of passive smoking and sports training; Mario Jeličić, Ognjen Uljević, Nataša Zenić; Montenegrin Journal of Sports Science 2017
Begüm Özüekren Kasapoğlu
Kalp Damar Cerrahı Operatör Doktor

Kocaeli doğum, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Bilim Üniversitesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanlık Eğitimi, Siyami Ersek Hastanesi'nde aktif olarak çalışan Begüm Özüekren Kasapoğlu aynı zamanda aktif olarak İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları'nda Artistik Yüzme ve Triatlon Takımı Antrenörü, Artistik Yüzme ve Triatlon Hakemi ve 2012'den beri Triatlon Yaş Grubu Sporcusudur.

Yorum Yap