Atardamarlar, kanı kalpten alıp tüm vücuda dağıtırlar. 

Genetik yatkınlık, sigara, kötü beslenme, obezite, şeker hastalığı ve bazı sistemik hastalıklar atardamar duvarlarında yapı bozuklukları, buna bağlı olarak da o damarın beslediği bölgede sorunlar ortaya çıkarabilir. 

Örneğin, kalbi besleyen atardamarlar olan ‘koroner arter’lerdeki tıkanıklık kalbin o bölgesinin beslenmesinin bozulmasına ve dolayısıyla kalp krizine neden olabilir. 

Bacaklarımıza kan götüren atardamarlarda gelişen sorunlarda yürümekle bacaklarda ağrı gelişebilir hatta bu ağrı belli bir mesafeden sonra yürümeye izin vermeyebilir. Bu duruma ‘intermitan kladikasyo’ denir. 

Toplumda kladikasyonun nedeni çoğunlukla atardamar duvarındaki yapı bozukluğu, tıkanıklık, darlıklardır. Hastalar yolda belli bir mesafe yürüyebildiklerini, alt bacak arka kaslarında şiddetli bir kasılma duyarak durmak ve oturmak zorunda hissettiklerini, oturunca şikayetlerin hemen geçtiğini ve yürümeye devam edebildiklerini ifade ederler. Muayenede şikayet olan bölgede atardamar nabızları elle hissedilemez, soğukluk, solukluk görülebilir. (Periferik arter hastalığı)

Periferik arter hastalarına tanı konduktan sonra ilaç, girişimsel tedavi veya cerrahi tedavi uygulanır. Hangi tedavi uygulanırsa uygulansın her gün artacak miktarda yürüme önerisi de tedavilerine eklenmelidir. 

Sporcularda, özellikle uzun mesafe bisikletçileri, koşucuları ve triatletlerde de kladikasyo görülebilir. Öncelikle araştırılması gereken atardamarlarda darlık veya tıkanıklıklardır ancak çoğunlukla sporcularda yapısal bozukluk izlenmez, muayene tamamen normal bulunur. 

Sporcularda görülen kladikasyo atardamarlardan ya da kasların çevresini saran kompartman denen bölgelerdeki basınç artışından kaynaklanabilir.

Atardamarlarla alakalı olarak; karın bölgesindeki atardamar yapısında kalınlaşma (iliak arter endo fibrozis), karın bölgesindeki atardamarın egzersiz esnasında bükülmesi (iliak arterde kink), atar damarlarda egzersiz ile daralma (vazospazm), çalışan kaslar tarafından atardamarların sıkıştırılması (popliteal arter entrapment sendromu), sebebi bilinmeyen şekilde damar yapısının bozulması (cyctic adventisial disease) gibi sebeplerden kladikasyo gelişebilir.

Sporcu antrenmana başlarken herhangi bir sorun hissetmez ancak bir süre sonra şiddetli ağrı duymaya başlar ve çoğunlukla antrenmanı durdurmak zorunda kalır. Dinlenme ile ağrı tamamen geçer, egzersize başlayınca çoğunlukla aynı mesafede yine ağrı duymaya başlar. 

Ağrı çoğunlukla alt bacak ön bölgede görülürken alt bacak arka bölgesinde, ayakta veya kollarda da görülebilir. 

Kaslarda güç kaybı, zayıflama gelişmez ancak etkili antrenman yapılamadığı için tedavi gerekmektedir. 

Kompartman basıncının artışı aşırı antrenman, travma, tümör, toplardamar hastalığından kaynaklanabilir. Kladikasyo, bacakta sertlik, uyuşukluk gibi şikayetler gelişir. Dinlenmekle şikayetlerin geçmesi beklenir ama atardamar kaynaklı kladikasyoya göre düzelme daha uzun sürer.

Akut kompartman sendromu denen klinik acil bir durumdur. Kompartman basıncı aniden çok artar, atar ve toplardamar akımı tamamen durur, bacağın kanlanması bozulur, bacak kaybedilebilir! Acil ameliyat gereklidir.

Kronik kompartman sendromu sporcu antrenman yaparken yavaşça gelişir ve sporcunun duyduğu ağrı antrenman yapmasına engel olur. Bu nedenle de tedavi edilmesi gereken bir hastalıktır. 

Sporcularda görülen kladikasyonun tedavisi sebebe yönelik olarak yapılmalıdır. Atardamar yapısında daralma oluşturacak bir durumda ameliyat ile damar yapısı genişletilebilir, kas tarafından sıkıştırılan bir damar mevcutsa kasa cerrahi müdahale uygulanabilir, kompartman basıncı aniden yükselmişse cerrahi ile kasları çevreleyen fasya açılarak basıncın düşmesi sağlanabilir, kompartman basıncı kronik olarak yükselmekteyse bazı fizik tedavi metodları ile basınç kontrolü sağlanmaya çalışılabilir, yeterli olmuyorsa ameliyat ile fasya açılarak basınç düşürülebilir.

Egzersizle artan ve durmanıza sebep olan bir ağrı duymanız durumunda mutlaka bir doktora başvurulmalıdır, ilgili branş da kalp ve damar cerrahisidir☺

KAYNAKLAR:

  1. Exercise training improves functional status in patients with peripheral arterial disease; Judith G. Regensteiner, John F. Steiner, William R. Hiatt; Journal of Vascular Surgery 1996 
  2. Benefit of exercise conditioning for patients with peripheral arterial disease; W.R.Hiatt, J.G. Regensteiner, M.E. Hargarten; Circulation 1990
  3. Superiority of treadmill walking exercise versus strength training for patients with peripheral arterial disease; W.R.Hiatt, E.E.Wolfel, R.H.Meier; Circulation 1994
  4. Treadmill exercise and resistance training in patients with peripheral arterial disease with and without intermittent claudication; Mary M. McDermott, Philip Ades, Jack M. Guralnik; JAMA 2009
  5. Intermittent claudications in athletes; George A Snook; American Journel of Sports Medicine 1975
  6. Anterior tibial compartment pressure during race walking; Lennart Sanzen, Artur Forsberg, Nils Westlin; American Journel of Sports Medicine 1986
  7. Vasospasm as a cause for claudication in athletes with external iliac artery endofibrosis; Sherene Shalhub, Fugene Zierler, Watson Smith; Journal of Vascular Surgery 2013
  8. Intermittent claudication in young athletes: Popliteal artery entrapment syndrome; Darling R. Clement, Buckley Clifford, Abbott William; The Journel of Trauma 1974
  9. Detection and tretament of claudication due to functional iliac obstruction in top endurance athletes; G. Schep, M. Bender, Gvan de Tempel; Lancet 2002
  10. Color doppler used to detect kinking and intravascular lesion in the iliac arteries in endurance athletes with claudication; G. Schep, M. Bender, L. Schmickli; European Journal Of Ultrasound 2001
  11. Intermittent claudication in young athletes: Popliteal artery entrapment syndrome; Roeland J. Lysens, Luc M. Renson, Michel S. Ostyn; The American Journal of Sports Medicine 1983
  12. Cystic adventitial disease of the popliteal artery causing intermittent claudication in a young male athlete; Alexa E. Merz, Juan C. Jimenez, Hugh A. Gelabert; The American Journal of Sports Medicine 2013
  13. Adventitial cystic disease of the popliteal artery in a triathlete; Jan Sys, Jef Michielsen, Jacques Bleyn; The American Journal of Sports Medicine 1997
  14. Endurance arthletes with intermittent claudication caused by iliac artery stenosis treated by endarterectomy with vein patch; M. Bender, G. Scheps, W. Bouts; European Journal of Vascular and Endovascular Surgery 2012
  15. Chronic compartment syndrome. An unusual cause for claudication; W Turnipseed, D.E. Detmer, F. Girdley; Ann Sur 2005
  16. Compartment syndrome and sports traumatology; B. Godon, J.M. Crielaard; Rev Med Liege 2005
  17. Chronic leg pain in athletes due to a recurrent compartment syndrome; Marc A. Martens, Marc Backaert, Gery Vermaut; American Journal of Sports Medicine 1984
  18. Chronic exertional compartment syndrome diagnosis and management; Matthew R. Bong, Danisel B. Polatsch, Laith M. Jazrawi; Hospital for Joint Disease 2005
  19. Anterior compartment syndrome of the tight in athletes- indications for conservative treatment; Robinson D, Halperin N; The Journal of Trauma 1992
  20. Common compartment syndromes in athletes; Mark R. Hutchinson, Mary Lloyd Ireland; Sports Medicine 1994
Begüm Özüekren Kasapoğlu
Kalp Damar Cerrahı Operatör Doktor

Kocaeli doğum, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Bilim Üniversitesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanlık Eğitimi, Siyami Ersek Hastanesi'nde aktif olarak çalışan Begüm Özüekren Kasapoğlu aynı zamanda aktif olarak İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları'nda Artistik Yüzme ve Triatlon Takımı Antrenörü, Artistik Yüzme ve Triatlon Hakemi ve 2012'den beri Triatlon Yaş Grubu Sporcusudur.

Yorum Yap