⏱ Tahmini Okuma Süresi: 6,5 dakika ⏱

Bağırsaklarımız sindirim sistemimizin son elemanlarıdır. İnce ve kalın olarak iki parçadan oluşur. Temel görevleri alınan besinlerin içindeki vitamin, protein, karbonhidrat ve enerjilerin ortaya çıkmasını sağlayan sindirimdir. İnce bağırsaklarda karbonhidrat ve proteinin tamamı, yağın büyük kısmı sindirilip emilirken, kalın bağırsaklarda su, elektrolit, yağ ve glukoz emilimi olur. 

Bağırsaklarımızda  bakteriler bulunur, bir kısmı bize faydalı bakterilerdir. Bazı vitaminlerin sentezinde, gıdaların sindiriminde önemlidirler. Yararlı bakterileri arttırmak için yiyecek çeşitliliğimizi arttırmak, lifli ve mayalı besinler tüketmek, çocuk, yaşlı ve antibiyotik kullanımı gibi durumlarda probiyotik kullanmak ve düzenli uyku gereklidir.   

Bağışıklık sistemindeki hücrelerin %70’i bağırsaklarımızdadır, dolayısıyla bağışıklık sisteminin bağırsaklarımızla direkt bağlantılı olduğu fikri de tartışılmaktadır…

Bağırsaklarımızda çok miktarda sinir hücresi bulunur. Enterik Sinir Sistemi, Merkezi Sinir Sistemi’nden bağımsız çalışma gücüne sahiptir, yani bağırsaklarımız kendi kararlarını verebilme gücüne sahiptir, bu yüzden de ‘ikinci beyin’ olarak da adlandırılırlar☺

Bağırsaklarımızda Seratonin denen hemen tüm vücut fonksiyonlarında kullanılan madde de üretilmekte. Psikolojik olarak bağırsak sistemimizin etkilenmesinin seratonin ile ilgili olduğu düşünülmektedir.

Bağırsaklarımızdaki rahatsızlıklar tüm bedenimizde şikayet meydana getirebilir:

Karın ağrısı, şişkinlik, gaz, mide bulantısı, baş ağrısı, eklem ağrısı, yorgunluk…

Bazı bağırsak hastalıklarından kısaca bahsedecek olursak;

  • Kabızlık: Bağırsak hareketlerinin kişinin normaline göre azalmasıdır. Kötü beslenme, az egzersiz, az sıvı, stres, yaşam tarzı değişikliği, seyahat, bazı hastalıklar ve ilaçlar kabızlığa sebep olabilir. Sebebe yönelik tedavi yapılmalıdır.
  • İshal: Bağırsak hareketlerinin artması sonucu dışkı miktarında, dışkının sıvı miktarında, sıklığında artış ya da kıvamında azalma olmasıdır. Kötü beslenme, enfeksiyon, çeşitli hastalık ya da ilaçlar nedeniyle, hormonal ya da psikolojik nedenlerle olabilir. Sebebe yönelik tedavi yapılmalıdır.
  • İritable Bağırsak Sendromu(IBS) = Huzursuz Bağırsak Sendromu = Sinirsel Kolit = Spastik Kolon: Organik bir sebep olmadan bağırsağın fonksiyonel bir hastalığıdır. Çalışmalar daha çok duygusal çatışma, psikolojik temelinin olduğunu göstermektedir. Basit uyaranlar bile bağırsaklarda güçlü yanıtlara neden olur. Tekrarlayan karın ağrısı, bağırsak alışkanlıklarında değişiklik, ishal veya kabızlık, ağrının tuvalet sonrası rahatlaması, şişkinlik, gaz görülür. Özellikle yağlı yiyecekler ve stres ile şikâyetler artar. Bu kişilerde kronik yorgunluk, kas ve eklem ağrıları gibi sindirim sistemi dışında da şikâyetler olduğu gösterilmiştir. Sık sık, az az, az yağlı, bol lifli beslenme, düzenli uyku, stres yönetimi bu kişilere önerilir.
  • Malabsorbsiyon = Emilim Bozuklukları: Özellikle ince bağırsaklardaki sorunlar nedeniyle yağ, protein, vitamin emilimlerinde sorun gelişebilir.
  • Çölyak = Gluten Enteropatisi: Buğday, arpa, çavdar, yulaf gibi besinlerin içinde bulunan gluten isimli protein sebebiyle bağırsaklarda emilimi sağlayan tüysü oluşumların yapıları bozulur, besin emilimi engellenir ve bağırsakta hasarlar oluşur. Karın ağrısı, şişlik, ishal, huzursuzluk, iştahsızlık, kilo alamama, kansızlık, halsizlik görülebilir. Demir, B12, Folik asit eksikliği gelişebilir. Glutensiz diyet ve eksikliği görülen vitamin, mineral ve eser elementlerin yerine konulması önerilir.         
  • Gluten hassasiyeti: Bu kişilerde de gluten yiyince rahatsızlık olur ancak ince bağırsak dokusunda hasar gözlenmez. Toplumda sık görülür. Bu kişiler de glutensiz beslenmelidir.
  • Laktoz İntoleransı: Süt ve süt ürünlerinde bulunan bir şeker olan laktozun sindirilmesi için gerekli enzimin (laktaz) eksikliği sonucunda süt şekeri bağırsakta sindirilemez ve fermente olarak gaz oluşturur. Karın ağrısı, gaz, şişkinlik, bazen de bulantı, kusma, ishal görülebilir. Vücudumuz yaklaşık 5 yaşındayken laktaz üretimini bırakır. Var olan enzim yaşla birlikte azalır, dolayısıyla yaşla birlikte süt ve süt ürünlerinin sindirimi zorlaşır. Bazı kişilerde ise muhtemelen genetik yatkınlık nedeniyle laktaz çok daha azdır, belirtiler çok daha erken başlayabilir. Süt ve süt ürünlerinden kaçınmak gerekir.
  • İnflamatuar Bağırsak Hastalıkları = Ülseratif Kolit ve Crohn: Genetik geçişli otoimmün hastalıklardır. 20-30 yaşlarında ortaya çıkar, ishal, kanlı ishal, ağrı, şişkinlik, ülser, fistül, bağırsak tıkanması, kansızlık demir, B12, Folik asit eksiklikleri gelişebilir. 

Bağırsaklar dışında kas-iskelet sistemi, akciğerler, cilt, gözler, karaciğer-safra yolları, damarlar ve böbrekleri de etkileyebilirler. Her iki hastalık da ataklar şeklinde seyreder.

  • Bakteri ve parazit kaynaklı bağırsak hastalıkları
  • Kistik Fibrozis: Sindirimi sağlayan enzimlerin yetersizliği sonucu besinler bağırsakta sindirilemez, kabızlık, karın ağrısı, beslenme bozukluğu görülür.
  • Polipler: Kanserleşebilecekleri için önemlidirler.
  • Kolon kanserleri: Ailesinde kolon kanseri öyküsü bulunan kişilerin, tanı konan yaştan 10 yıl önce, ailede kolon kanseri öyküsü olmayan kişilerin ise 50 yaşından sonra en az 1 kere kolonoskopi yaptırmaları önerilir.

Kolon kanserinden korunmak için alkol, tütün ürünlerinden uzak durmak, yağ ve kırmızı et tüketimini sınırlamak, tahıl ve liften zengin beslenmek, düzenli egzersiz yapmak çok önemlidir! 

Sadece sporcularda görülen bağırsak rahatsızlıkları da vardır:

  • Egzersizle tetiklenen Karın Ağrısı: Özellikle koşu, yüzme ve at biniciliğinde tanımlanan, sağ tarafta daha sık olmakla birlikte karnın herhangi bir yerinde görülebilen, bazen aynı taraf omuzda da ağrıya sebep olabilen, kramp veya batma tarzı ağrıdır. Kadınlarda daha sık olduğu ve yaşla birlikte azaldığı düşünülmektedir. Sebep olarak spor esnasındaki derin karın zarının iritasyonu, sindirim sistemdeki kanlanma eksikliği, karın içi organlarının bağlarının gerilmesi gibi sebepler düşünülmüştür. Özellikle besin ve sıvı alımının egzersizden 2 saat önce tamamlanması, gövde kaslarının güçlenmesi ve vücut postürün düzeltilmesi ağrıyı önlemede önerilmiştir. Ağrı oluştuktan sonra ise egzersizin durdurulması, derin nefes alıp verme, ağrıyan tarafa doğru ve öne eğilerek o bölgeyi rahatlatmak önerilmiştir.
  • Egzersizle Tetiklenen İshal: Özellikle mesafe koşucularında görülen, bağırsaklara giden kan akımının egzersiz esnasında azalması ya da bağırsak içeriğinin hızlıca boşaltılmaya çalışmasından olduğu düşünülen bir durumdur. Önleme ve tedavi için mutlaka doktora danışılmalıdır.

Sadece spor yaparken değil günlük yaşantımızda da bağırsak sağlığının çok önemli olduğu bir gerçektir. Gaz, şişkinlik, karın ağrısı, ishal, kabızlık hayat, antrenman ve yarış performansını oldukça kötü etkileyen durumlardır. 

  • Sporculuk seviyeniz ne olursa olsun ülseratif kolit veya crohn hastalığına sahipseniz en ufak bir egzersiz yapmadan önce doktorunuzla mutlaka görüşmelisiniz! Yaşınız, hastalığınızın derecesi ve vücudunuzun etkilenme durumuna göre spor zararlı da olabilir, yararlı da!

Profesyonel sporcu olup bu hastalıklar nedeniyle sporu bırakmak zorunda olan kişiler, bu hastalıkla birlikte sıkı takip altında spor hayatına devam eden kişiler de mevcuttur.

  • Çoğunlukla yarışlar için seyahat ettiğimizde, tuvalet ve beslenme değişikliği sebebiyle kabızlıkla karşılaşabiliyoruz. Kişilerin kendilerine uygun olan beslenmeyi bulup bu sorunla başa çıkmaları gerekmektedir.
  • Yarış zamanlarında stres nedeniyle gelişen ishallerde öncelikle stres yönetimi, en kötü ihtimalle de ilaç desteği kullanılabilir. Bu konu ile ilgili mutlaka doktora danışılması gerekmektedir.
  • Sporla tetiklenen karın ağrısı ya da ishal var ise yukarıda bahsettiğim öneriler dikkate alınmalıdır.

Sağlıklı bağırsaklar için:

  • Farklı gıdalar, özellikle lifli gıdalar tüketmek
  • Bol su tüketmek
  • Düzenli egzersiz yapmak
  • Stres miktarını azaltmak ya da stresi kontrol etmek
  • Alkol, kafein, baharat gibi bağırsaklara direk kötü etkisi olduğu bilinen gıdalardan uzak durmak
  • Düzenli uyku çok önemlidir!
Sağlık Konulu Diğer Yazılarımız İçin Tıklayın!

KAYNAKLAR:

  1. Does physical exercise influence bowel transit time in healty young men? Coonen Christoph, Wegener Martin, Wedmann Bernt American Journal of Gastroenterology, 1992
  2. Perceived impairment in sports participation in adolescents with infalmmatory bowel diseases Plevinsky Jill M, Wojtowitcz Andrea A, Pouopoulos Natasha Journal of Pediatric Gastroenterology and Nutrition 2018
  3. Objective evaluation of small bowel and colonic transit time using pH teleetry in athletes with gastrointestinal symtoms K A Rao, E Yazaki, D F Evans British Journal of Sports Medicine 2003
  4. The effects of exercise upon symptoms and quality of life in patients diagnosed with irritable bowel syndrome A J Daley, C Grimmett, L Roberts Canadian Journal of Gastroenterology andHepatology 2008
  5. Exercise and inflammatory bowel disease Neeraj Narula, Richard N Fedorak Canadian Journal of Gastroenterology andHepatology 2008
  6. The case for increased physical activity in chronic inflammatory bowel disease R J Shephard Int J Sports Medicine 2016
  7. Physical activity improves symptoms in iritable bowel syndrome Johannes Elisabeth, Simren Magnus, Strid Hans  American Journal of Gastroenterology 2011
  8. Intervention to increase physical activity in irritable bowel syndrome shows long term positive effects Elisabeth Johannesson, Gisela Ringström, Hasse Abrahamsson Worl J Gastroenterol 2015 
  9. The association of physical activity and body mass index with the risk of large bowel polyps Kristen Wallace, John A Baron, Margaret R Karagas American Assosiation of Cancer Research 2005
  10. The impact of physical activity and nutrition on inflammatory bowel disease J Bilski, Mazur Bialy, M Wierdak Journal of Physiology and Pharmacology 2013
  11. Gastrointestinal considerations related to youth sport and the yoaung athlete Garrett Koon, Orhan Atay, Sameer Lapsia Translational Pediatrics 2017
  12. Upper gastrointestinal issues in athletes Waterman JJ, Kapur R Curr Sports Med Rep 2012
  13. Evaluation of the athlete with exertional abdominal pain Viola T Curr Sports Med Rep 2010
  14.  Exercise-related transient abdominal pain (ETAP) Morton D, Callister R Sports Med 2015
  15. Exercise related transient abdominal pain: a case report and review of the literature Muir B J Can Chiropr Assoc 2009
  16. Epidemlology of exercise-related transient abdominal pain at the Sydney City to Surf community run Morton DP, Richards D, Callister R J Sci Med Sport 2005
  17. Characteristics and etiology of exercise-related transient abdominal pain Morton DP, Callister R Med Sci Sports Exerc 2000
  18. Factors influencing exercise-related transient abdominal pain Morton DP, Callister R Med Sci Sports Exerc 2002
  19. Gastrointestinal distress is common during a 161-km ultramarathon Stuempfle KJ, Hoffman J Sports Sci 2015
  20.  Gastrointestinal complaints during exercise Oliveira EP, Burini RC, Jeukendrup A Sports Med 2014
  21. Runner’s diarrhea: what is it, what causes it, and how can it be prevented? Oliveira EP Curr Opin Gastroenterol 2017
  22. Runner’s diarrhea and other intestinal problems of athletes Butcher JD Am Fam Physician 1993
  23. The effect of exercise on the gastrointestinal tract Moses FM Sports Med 1990
  24. Gastrointestinal complaints during exercise: prevalence, etiology, and nutritional recommendations Oliveira EP, Burini RC, Jeukendrup A Sports Med 2014
Begüm Özüekren Kasapoğlu
Kalp Damar Cerrahı Operatör Doktor

Kocaeli doğum, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Bilim Üniversitesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanlık Eğitimi, Siyami Ersek Hastanesi'nde aktif olarak çalışan Begüm Özüekren Kasapoğlu aynı zamanda aktif olarak İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları'nda Artistik Yüzme ve Triatlon Takımı Antrenörü, Artistik Yüzme ve Triatlon Hakemi ve 2012'den beri Triatlon Yaş Grubu Sporcusudur.

Yorum Yap