⏱ Tahmini Okuma Süresi: 6,5 dakika ⏱

Kısa süre içinde tüm dünyayı etkisi altına almış olan virüs; COVID-19’dan bahsetmeye çalışacağım.

COVID-19, Coronavirüs ailesinin bir ferdi.

Coronavirüsler, isimlerini yüzeylerinde bulunan taç benzeri çıkıntılardan alırlar. İnsanlarda ve hayvanlarda enfeksiyon yaratabilen tipleri mevcuttur.

İnsanlarda enfeksiyona sebep olduğu bilinen 7 tipi vardır: 229E, NL63, OC43, HKU1, MERS-CoV, 

SARS-CoV, SARS-CoV-2(COVID-19=Coronavirüs Disease 2019) 

229E, NL63, OC43, HKU1 üst solunum yollarında grip benzeri enfeksiyona neden olurken, SARS-CoV (2002-2004), MERS-CoV (2012-2013), SARS-CoV-2 (2019-.. ) ciddi alt solunum yolu enfeksiyonu, epidemi, pandemilere neden olabilir.

Coronavirüslerin hayvanlarda en çok kuşlar, yarasalar ve karınca yiyenlerde bulunduğu gösterilmiştir. COVID-19 ilk çıktığında yarasalardan bulaşmış olduğu düşünülürken, yapılan çalışmalarda karınca yiyenlerin coronavirüslerine de çok benzediği fark edilmiştir. Hayvanlar arasında geçiş yapıp sonradan mı insana bulaştı yoksa hayvandan direk insana bulaştı ve mutasyona mı uğradı halen bilinmiyor…

1 Aralık 2019’da Çin’in Wuhan kentinde ilk tespit edilen vakanın herhangi bir hayvan ya da hayvansal ürünle karşılaşmadığı gösterilmiştir. 

11 Mart 2020’de Dünya Sağlık Örgütü’nün (WHO) pandemi ilan ettiği COVID-19 nasıl bulaşıyor, bizde nasıl hastalık oluşturuyor, tedavisi var mı, nasıl korunabiliriz gibi hepimizin aklındaki sorulara cevap vermeye çalışacağım.

ÖNCELİKLE PANDEMİ NE DEMEK?

Dünyada birden fazla ülkede veya kıtada görülen, çok geniş bir alanda etkisini gösteren salgın hastalığa pandemi denir. 

SARS, MERS epidemik, yani yalnızca belli bölgelerde görülmüş ve oldukça yüksek ölüm oranları ile seyretmişti. 

COVID-19 enfeksiyonunun pandemik olduğu yani işin ciddiyeti fark edilmeli!

COVID-19, çok yeni tanımlanmış bir virüs olduğu için yapılmış olan çok fazla çalışma yok. Her gün, hasta sayısı arttıkça bilim insanları çalışmalarını arttırıyor, yeni bilgiler yayınlıyorlar. Benim yazacağım tüm bilgiler şu an elimizde bulunan, doğru olduğunu varsaydığımız bilgilerdir. 

COVID-19 NASIL BULAŞIYOR?

COVID-19, hasta kişinin öksürük, hapşırığı ile damlacık yolunu kullanarak ya da yüzeylerden alınıp mukozaya temas ile bulaşabilir. Henüz bazı virüsler gibi havada küçük damlacıklar halinde asılı kalıp kalmadığı bilinmiyor! 

Bulaşma sonrasında bazı insanlarda hiçbir bulgu gelişmezken, bazılarında hafif grip benzeri tablo, bazılarında ise ciddi alt solunum yolu enfeksiyonu, yoğun bakım ihtiyacı hatta ölüm bile görülebiliyor.

Bazı yeni çalışmalarda asemptomatik taşıyıcılar saptanmış. Bu, hastalığın size hasta gözükmeyen birinden de bulaşabileceği anlamına geliyor! 

COVID-19 HASTALIĞI NASIL OLUŞTURUYOR?

Virüs ağız, burun yolu ile akciğerimize giriyor. Taçları ile akciğer hücrelerimize tutunuyor, içeri alınıyor. Kendi RNA’sını serbestleştirip çoğalıyor ve diğer hücrelere de yayılıyor. Bir süre sonra akciğerde hasar gelişmeye başlıyor. Bu hasara karşı vücut savaş ilan ettiğinde ortama gelen savunma elemanları yüzünden ateş, öksürük gibi bulgular oluşmaya başlıyor. Sürecin devamında karaciğer, böbrek, kalp, mide, bağırsaklarda da yetersizlik gelişiyor ve ölüm olabiliyor!

Genel olarak ilk bulgular; ateş, kuru öksürük ve nefes darlığı…

Bulaşma sonrasında 2-14 günde bulgular ortaya çıkıyor. Yurt dışı teması olan kişilerin, 14 gün karantinada bekletilmesinin sebebi de bu bilgi.

Eğer kendinizi iyi hissetmiyorsanız;

  • Okul, iş, toplantı gibi yerlere gitmemek,
  • Toplu taşıma kullanmamak,
  • Evin diğer fertleri ile aynı odada durmamak, aynı mutfak eşyalarını, tuvaleti kullanmamak,
  • Maske takmak çevrenizi korumak adına çok önemli!

Eğer yüksek ateşiniz ve\veya ciddi solunum sıkıntınız varsa herhangi bir hastaneye gitmeden önce 184’ü aramanız uygun olacaktır.

Grip benzeri bulgularla hastaneye başvuran insanların bir kısmı influenza çıkıyor. Hatta karşılaşılan ölümlerin bir kısmı eskiden de görüldüğü üzere influenzadan oluyor. 

Yayınlar acile bu şikayetlerle başvuran kişilerin öncelikle bilinen grip etkenleri açısından araştırmalarının yapılmasını öneriyor.

COVID-19 araştırması ise;

  • Yüksek ateş, ciddi nefes darlığı olan,
  • Şeker hastalığı, yüksek tansiyon, kronik akciğer hastalığı, kronik böbrek hastalığı, immun sistemi baskılayacak diğer hastalıklar(kanser, romatolojik hastalıklar vs) ya da ilaç kullanımı olan,
  • Sağlık sektöründe çalışan ,
  • Hasta veya hastalarla temas öyküsü olan kişilere öneriliyor.

Yapılan çalışmalar ve kişisel deneyimlerimiz testlerde yanlış negatif sonuçların izlendiğini göstermekte. Dolayısıyla ciddi bulgularla gelen kişilere akciğer tomografisi çekmenin daha doğru sonuç verdiği tartışılmakta.

Tedavi ile ilgili henüz net bir bilgi yok, araştırmalar devam ettikçe yeni ilaç ve doz önerileri gelmekte.

Hastalıktan korunmak için zaman zaman ilaç isimleri ve dozları telaffuz edilmekte ancak net bilinen bir koruyucu ilaç da henüz bulunmuş değil.

Hastalığı arttırma riski bulunduğu söylenen bazı tansiyon ilaçları ve grip ilaçları mevcut, onlarla ilgili de net bir çalışma bulunmamakta.

Zaten korunmak ya da tedavi amaçlı ilaç kullanımı için mutlaka doktora danışmak gerektiğini düşünüyorum!

Uzun lafın kısası bu hastalıktan korunmak, her şeyden önemli gözükmekte.

Covid-19 Sırasında Nasıl Aktif Kalınır?

COVID-19’DAN KORUNMAK İÇİN NE YAPMALIYIZ?

Toplu aktivitelerden kaçınmalıyız, ne kadar az kişi ile temas kurarsak o kadar iyi.

Öksürük, hapşırığı, ateşi olan kişilerden uzak durmalıyız.

Öksürür ya da hapşırırken ağzımızı ve burnumuzu bir mendille kapatıp sonrasında mendili kapalı bir şekilde çöpe atmalıyız. Mendilimiz yok ise ellerimizi değil dirseğimizi ağzımıza siper olarak kullanmalıyız.

Sabunla en az 20 saniye el yıkamak ya da en az %60 alkol içeren bir dezenfektan ile ellerimizi temizlemek çok önemli çünkü en çok bulaşma ellerimizle virüsü taşıdığımız için olmakta! 

Ellerimiz temiz değil ise ağız, burun, gözümüze değdirmemeliyiz.

Her gün kullandığımız yüzeyleri çamaşır suyu veya en az %60 alkollü dezenfektanlar ile temizlemeliyiz.

Çiğ veya az pişmiş hayvan ürünü yememeli, marketlerde bu ürünlerin temas ettiği yerlere temas etmemeliyiz.

Maske takmak ile ilgili çeşitli görüşler mevcut;

Eğer hasta iseniz KESİNLİKLE maske takıp çevrenizi kendinizden korumalısınız!

Eğer hasta kişi veya kişilerle temas halinde iseniz KESİNLİKLE maske takıp kendinizi korumalısınız!

CDC (Center for Disease Control and Prevention) bu durumlar dışında maske takmayı önermiyor.

Eldiven konusuna gelince;

Doktor ve hemşirelerle yapılan birçok çalışmada eldiven kullanmanın sağlık çalışanlarını bile daha dikkatsiz hale getirdiği, enfeksiyonun yayılımını arttırdığı gösterilmiştir. 

Etrafta bir çok kişi görüyorum, ellerinde eldiven otobüsten iniyorlar, markette ürünleri elliyorlar, para verip alıyorlar, sonra telefonlarını çıkarıp konuşuyor, ağız, burun kaşıyorlar…

Mantıklı kullanım için yanınızda eldiven kutusu taşıyor olmanız gerekiyor: otobüse binince eldiven takıp otobüste tutunup inerken eldivenleri tersten çıkarıp çöpe atmak, markete girerken yeni eldiven takıp çıkarken ters çevirip atmak vs…

Dolayısıyla hasta ya da hasta birinin salgısına temas etmeyecekseniz eldiven giymek yerine sık sık el yıkama ya da antiseptik kullanımı daha koruyucu gözükmekte.

Tüm dünyada sayısı hızla artan binlerce hasta, binlerce ölüm, az da olsa iyileşme ve maalesef yeniden hastalanma mevcut.

Dünyanın en büyük spor organizasyonu olan Olimpiyatlar bile ertelenmişken, dünyaca ünlü yüzlerce sporcu evinde düşük yoğunluklu antrenman yaparken bizler de hem kendimizi hem çevremizi korumak adına evde kalmalı, hem kendimizi hem de çevremizi korumaya çalışmalıyız…

Sağlık Konulu Diğer Yazılarımız İçin Tıklayın!

Kaynaklar:

1. Kristian G. Anderson, Andrew Rambaut, W.Ian Lipkin The proximal origin of SARS-CoV-2, Nature 17.03.2020

2. Peng Zhou, Xing-Lou Yang, Zheng-Li Shi A pneumonia outbreak assosiated with a new coronavirus of probable bat origin, Nature, 03.02.2020

3. Fan Wu, Su, Zhao, Bin Yu A new coronavirus assosiated with human respiratory disease in China, Nature, 03.02.2020

4. Alexander E. Gorbalenya, Susan C. Baker, Ralph S. Baric Severe acute respiratory sendrome- related coronavirus: The species and its viruses – a statement of the Coronavirus Study Group, bioRxiv, 07.02.2020

5. Shibo Jiang, Zhengli Shi, Yuelong Shu A distinct name is needed fort he new coronavirus, the Lancet, 21.03.2020

6. Yushun Wan, Jian Shang, Rachel Graham Receptor recognition by the Novel Coronavirus from Wuhan: an Analysis Based on Decade –Long Structural Studies of SARS Coronavirus, Journak of Virology, 29.01.2020

7. Alexandra C. Walls, Young-Jun Park, M. Alexandra Tortorici Structure, function and antigenicity of the SARS-CoV-2 spike glycoprotein, bioRxiv, 19.02.2020

8. Wrapp D, Wang N, Corbett KS Cryo-EM structure of the 2019-nCoV spike in the prefusion conformation, Science, 13.03.2020

9. Michael Letko, Andrea Marzi, Vincent Munster Functional assesment of cell entry and receptor usage for SARS-CoV-2 and other lineage B Betaboronaviruses,  Natura Microbiology, 24.02.2020

10. Tao Zhang, Qunfu Wu, Zhigang Zhang Pangolin homology assosiated with 2019-nCoV, bioRxiv, 15.02.2020

11. Chaolin Huang, Yeming Wang, Xingwang Li Clinical features of patients infected with 2019 novel coronavirus in Wuhan, China, the Lancet, 20.01.2020

12. WHO

13. CDC 

14. Wenjie Tan, Xiang Zhao, Xuejun Ma Notes from the Field: A Novel Coronavirus Genome Identified in a Cluster of Pneumonia Cases – Wuhan, China 2019-2020, China CDC Weekly, 04.02.2020

15. Matthew C. Wong, Sara J. Javornif Creegeen, Nadim J. Ajami Evidence of recombination in coronaviruses implicating pangolin origins of nCoV-2019, bioRxiv, 07.02.2020

16. Vineet D Menachery, Boyd L Yount Jr, Kari Debbink A SARS-lile cluster of circulating bat coronaviruses shows potential for human emergence, Nature, 2015

17. Yan BAi, Lingsheng Yao, Tao Wei Presumed Asymtomatic Carrier Transmission of COVID-19, Jama, 21.02.2020

18. Zhe Xu, Lei Shi, Yijin Wang Pathological findings of COVID-19 assosiated with acute respiratory distress syndrome, the Lancet, 18.02.2020

19. Zunyou Wu, Jennifer M McGoogan Characteristics of and Important Lessons From the Coronavirus Disease 2019(COVID-19) Outbreak in China, Jama, 24.02.2020

20. Ying Liu, Albert A Gayle, Annelies Wilder-Smith The reproductive number of COVID-19 is higher compared to SARS coronavirus, Journal of Travel Medicine, 02.03.2020

21. David L Heymann, Nahoko Shindo COVID-19:what is next for public health?, the Lancet, 13.02.2020

22. Matteo Chinazzi, Jessica T. Davis, Marco Ajelli The effect of travel restrictions on the spread of the 2019 novel coronavirus (COVID-19) outbreak, Science, 06.03.2020

23. Xu K, Cai H, Shen YManagement of corona virus disease-19 (COVID-19): the Zhejiang experience, Europe PMC, February 2020

Begüm Özüekren Kasapoğlu
Kalp Damar Cerrahı Operatör Doktor

Kocaeli doğum, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Bilim Üniversitesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanlık Eğitimi, Siyami Ersek Hastanesi'nde aktif olarak çalışan Begüm Özüekren Kasapoğlu aynı zamanda aktif olarak İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları'nda Artistik Yüzme ve Triatlon Takımı Antrenörü, Artistik Yüzme ve Triatlon Hakemi ve 2012'den beri Triatlon Yaş Grubu Sporcusudur.

Yorum Yap