Covid-19 dünyada ilk tanınmaya başlandığında yalnızca akciğerleri tutan, oldukça ölümcül bir zatürre oluşturan virüs hastalığı sanılırken vaka sayısı ve yapılan çalışmaların artışıyla birlikte tüm sistemleri tutabilen bir hastalık olduğu ortaya çıktı. 

Yine ilk zamanlarda akciğerlerde yarattığı harabiyetin büyüklüğüne bakılarak bu hastalığın akciğerlerde geri dönüşümsüz hasarlar yaratacağı düşünülüp profesyonel sporcuların kontratlarında değişikliğe bile gidilmişti.

Ancak zamanla daha çok hastanın tedavi ile iyileşmesi sonrasında çalışmalar artmış, profesyonel sporcuları içeren bazı geniş çalışmalarda toplum kaynaklı zatürreler gibi Covid-19 sonrasında da akciğerlerde tam iyileşme olabildiği gösterilmiştir. 

Bazı kişilerde ise tam iyileşme olamamakta, sporcular temelinde düşünecek olursak hastalık öncesi atletik performansa dönüş olmayabilmektedir. Tam iyileşememenin nedeni akciğer dışında da tutulum olması mı yoksa hastalık sonrası uygun bir spora dönüş planı uygulanmaması mı bilmiyoruz. Bildiğimiz şey her sporcunun hangi sebeple olursa olsun kaybettiği eski performansını geri kazanmak istediği! Bu sebeple de uygun bir geri dönüş planının yapılması çok önemli…

Covid-19 pandemisi ile yaşamayı öğrenmeye çalışırken hastalık sonrası nasıl spora dönüş yapılması gerektiği ile ilgili bilgi sahibi olmakta fayda olacağını düşünerek bu hafta bu konu ile ilgili bilgilendirme yapmak istedim☺

Kişinin iyileşme sürecinde hastalığın ciddiyeti önemlidir. Yazının başında da bahsettiğim gibi Covid-19 sadece akciğerleri değil, yarattığı mikro-pıhtılarla tüm sistemleri tutabilen bir hastalıktır. Solunum sistemi dışında kalp akciğer, böbrek sistemini etkileyebilir, hematolojik sorunlar oluşturabilir. Hastalığın tutulumu arttıkça iyileşme zorlaşır.

Bunun yanında iyileşmenin kişinin genetik alt yapısı ile de ilgili olduğu gösterilmiştir. Bazen hafif şikayetleri olan bir hastanın tamamen iyileşmesi haftalar alırken, daha ciddi şikayetleri olan bir kişinin iyileşmesi kısa sürebilir. 

Sporcular için iyileşme, normale dönme kavramları biraz daha karmaşıktır. Hastalık süresince gerek hareketsizlikten, gerek hastalığın harabiyetinden kaybedilen atletik performansın geri kazanılmasının yanında vücudun zamanından erken veya gereğinden ağır bir şekilde zorlanması hastalığın tekrarına, solunum, kalp damar, böbrek ve hematolojik sistemde çeşitli sorunlar ortaya çıkmasına ya da tam iyileşmemeye neden olabilir. 

Covid-19 enfeksiyonu sonrasında sporcu ne zaman, hangi tip egzersizle, ne sıklıkta ve ne şiddette antrenman yapmaya başlamalıdır, bu süreçte sağlıkla ilerlediğini anlayabilmek için nelere dikkat etmelidir?

Covid-19 ile ilgili son bilgiler, hastalık ve yarattığı fizyolojik değişiklikler göz önünde bulundurularak yapılmış geniş kapsamlı bir çalışmada hafif veya orta düzeyde Covid-19 geçiren sporcuların spora dönüş planları ile ilgili öneriler geliştirilmiş.

Öncelikle sporcunun egzersize geri dönüşünü planlayabilmesi için;

  • Günlük aktivitelerini rahatça yapabilmesi,
  • Düz zeminde 500m mesafeyi yorgunluk veya nefes darlığı olmadan yürüyebilmesi,
  • ‘İyileşme’ sonrası en az 10 günlük bir istirahat süresi, en az 7 günlük şikayetsiz bir sürenin geçmiş olması,parasetamol dahil tüm ilaçların kesilmiş olması,
  • Psikolojik olarak spora dönüş yapmaya hazır olması gerekmektedir.

Planlanan dönüş için;

  • En az 10 gün yürüyüş gibi minimum aktivite,
  • Daha sonrasında maksimal nabzın %70’inden az olacak şekilde, 15dk’dan az yürüyüş, jogging gibi hafif aktivite, 
  • Sonrasında maksimal nabzın %80’inden az olacak şekilde 30dk’dan az koşu drilleri gibi basit hareketler, 
  • Sonrasında maksimal nabız %80’i geçmeyecek şekilde, 45dk’dan az daha komplike egzersizler, 
  • Sonrasında maksimal nabız %80’in altında olacak şekilde, 1 saatin altında normal egzersiz,
  • Her şey yolunda ise normal antrenman düzenine dönüş, 
  • Sporun çeşidine göre acele etmeden yarışmalara dönüş algoritması uygulanabilir.

Yapılan sporun fiziksel zorluğu ne kadar az ise spora dönüş o kadar hızlı olacaktır.

Geri dönüş planında dinlenik nabız, algılanan zorluk derecesi, uyku kalitesi, yorgunluk derecesi, kas ağrısı gibi parametrelerin kontrol edilmesi planın sağlıklı işlediğinin teyidi için faydalıdır.

Dinlenik nabız aktif sporcularda düşüktür. Hastalık sonrasında eskiye göre artmış olması normal karşılanır ancak geri dönüş planı boyunca gittikçe artma eğilimindeyse egzersiz için henüz erken olduğunu gösterebilir.

Algılanan zorluk derecesinde artma, uyku kalitesinde bozulma, artan yorgunluk ve kas ağrısı aşırı yüklenme olduğunu gösterebilir.

Bu parametrelerde gelişecek olan herhangi bir sorunda sporcu şikayet olmaksızın en az 24 saatlik bir dinlenme periyodunun ardından bir önceki basamaktan devam etmelidir.

Hastaneye yatış gerektirecek kadar ağır hastalık geçiren ya da öncesinde bilinen şeker, tansiyon, kalp damar hastalığı, böbrek hastalığı gibi sistemik hastalığı olan sporcuların spora dönüş yapmadan önce birçok testten geçmeleri ve tüm süreci profesyonellerle yakın kontrol altında geçirmeleri uygun olacaktır.

Antrenör ve sporcu kimliğimden çıkıp doktor kimliğime bürünerek:

Hastalık sonrası spora dönüş yapabilen profesyonel sporcular kadar tam performans ile dönemeyenleri de görüyoruz. Hayatını kaybeden veya yoğun bakım sürecinde olanlardan bahsetmeyeceğim bile.

Covid-19 halen daha tüm dünyayı etkisi altında tutan, ciddiye alınması gereken bir hastalık. Bu nedenle alınması gereken önlemlerle, dikkatli bir şekilde yaşamaya devam etmeliyiz. Belki biz enfekte olursak bir şey olmayacak olabilir ama ya başkalarına bulaştırırsak ve onlara ya da onların yakınlarına bir şey olursa…

KAYNAKLAR:

  1. Graduated return to play guidance following COVID-19 infection; Niall Elliott, Rhodri Martin, Neil Heron; Br J Sports Med 2020
  2. Self-reported symptoms of covid-19 including symptoms most predictive of SARS-CoV-2 infection, are heritable; Frances MK Williams, Maxim Freydin, Massimo Mangino; MEDRXIV 2020
  3. Shpuld COVID-19 concern nephrologists? Why and what extent? The emerging impasse of angiotensin blockade; Perico L, Benigni A, Remuzzi G; Nephron 2020
  4. Recommendations for return tos port during SARS-CoV-2 pandemic; Herbert Löllgen, Norbert Bachl, Theodora Papadopoulou; BMJ Journal Exercise Medicine2020
  5. Resurgence of sport in the wake of COVID-19: Cardiac considerations in competetive athletes; Aaron Baggish, Jonathan A Drezner, Jonathan Kim; British Journal of Sports Medicine 2020
  6. Respiratory health in athletes: facing the COVID-19 challenge; James H Hull, Mike Loosemore, Martin Schwellnus, Lancet Respir Med 2020
  7. BTS Guidance on venous thromboembolic disease in patients with COVID-19
  8. COVID-19 and athletes: returning to sports after illness; Andrew Hamilton; Peak Performance
Begüm Özüekren Kasapoğlu
Kalp Damar Cerrahı Operatör Doktor

Kocaeli doğum, Kocaeli Üniversitesi Tıp Fakültesi, Bilim Üniversitesi Kalp ve Damar Cerrahisi Uzmanlık Eğitimi, Siyami Ersek Hastanesi'nde aktif olarak çalışan Begüm Özüekren Kasapoğlu aynı zamanda aktif olarak İTÜ Geliştirme Vakfı Okulları'nda Artistik Yüzme ve Triatlon Takımı Antrenörü, Artistik Yüzme ve Triatlon Hakemi ve 2012'den beri Triatlon Yaş Grubu Sporcusudur.

Yorum Yap