Geçen haftaki blog yazısında Dr. Begüm hocamızın detaylıca açıkladığı Alt Bacak Kompartman Sendromundan , bu haftaki blog yazımızda fizyoterapisi ile birlikte bahsedeceğiz.

Kompartman sendromu deyince, bir ekstremite veya vücut bölgesinin (genelde doğal afetler veya bir travma sonucunda), ani ve aşırı basınca maruz kalması ile oluşan durum bilinir. El, kol, ayak, bacakta veya bir vücut bölümünde oluşabilir, dolaşım bozulur, dolaşım geri dönmez ise cerrahi işlem gerekebilir. Bu bahsettiklerimiz, spor haricinde oluşabilecek ekstrem sendromlardır.

Sporcularda görülebilen kompartman sendromları daha hafif ve tedavi edilebilir tarzdadır. Koşucularda sık görülebilen, alt bacak kompartman sendromu akut ve kronik olarak ikiye ayrılır. Daha sonra; kendi içinde Anterior- ön kompartman, Posterior- arka derin kompartman, Posterior yüzeyel kompartman, Lateral- yan kompartman olarak 4 bölüme ayrılır. Teşhis ve tedavi için spor dostu bir hekim ve fizyoterapiste danışılması şarttır. Çünkü erken dönemde yakalanacak vakalarda tedavi şansı yüksektir, kalıcı hasar ihtimali azaltılırsa, sporda performans artışı ve spora dönüş GÜVENLE GERÇEKLEŞEBİLİR.

Aslında Alt Bacak Kompartman Sendromu, “Bacakta Fasyal Kompartman Sendromu” diye de bilinir. Bu tanım doğrudur, ek olarak fasya bölmelerinin kendi içerisinde gerçekleşen bir durum olduğu için tüm vücut + tüm bacak fasya üzerinden doğru tekniklerin nazikçe uygulanması etkili sonuç verir. Bilinçsizce sıcak uygulama veya sert masaj FASYAYA daha fazla harabiyet verebilir, böylece kalıcı hasara neden olabilir. Hamam sauna gibi seçeneklerin bu gibi akut, önemli zamanlarda tercih edilmemesi önerilir. Hatta bazı girişimsel işlemlerin (kuru iğneleme, sülük, ponksiyon =dokudan sıvıyı boşaltmak) doktor kontrolünde olmadan gerçekleştirilmesi, enflamatuar, enfeksiyöz(iltihaplanma) durumlara neden olabilir, ciddi dolaşım problemlerine, Kangren’e kadar yol uzayabilir.

Koşucularda sert bir antrenmandan veya hafif bir yaralanmadan sonra dokularımız hafifçe şişebilir. Ancak, yukarıdaki resimde gördüğünüz bir bölme (kompartman) içinde, çok fazla şişme meydana geldiğinde basınç oluşur ve fasya artan hacme izin verecek şekilde genişlemez. Bu basınç, vücudumuzun kaldırabileceğinden daha fazla olabilir. Sonuç ağrı ve doku-kas hasarıdır. Ayrıca kompartmana geçen kan akışı kısıtlanır. Bacağın beslenmesi-oksijenlenmesi bozulur, hatta dokular arasında biriken sıvıların kalitesi de değişir ve birikir, kanın geri dönüşü ve dokuyu nefes aldırması zorlaşır. Durum ortadan kalkmazsa, doku yaralanır. Kalıcı hasarı önlemek için bazı tekniklerle basınç tahliye edilmelidir.

Akut ya da kronik – kompartman sendromunda, her ikisi için de ortak belirti ve semptomlar şunlardır:

  • Ağrı
  • Solgunluk (soluk cilt tonu)
  • Parestezi (uyuşma)
  • Nabızsızlık (hafif nabız)
  • Geçici Felç (kasta zayıflık)

Akut Kompartman Sendromu (ACS) :

Akut kompartman sendromu tıbbi bir acil durumdur. Ciddi bir yaralanmadan birkaç saat sonra gelişebilir. Tedavi edilmeyen doku hasarları düzeltilemez. ACS en sık alt bacak ve önkolda gelişir.

ACS’ye tipik olarak aşağıdakiler gibi ciddi bir yaralanma neden olur:

  • Uzuvlara doğrudan bir darbe  (atletik darbe, iş kazası veya ciddi bir düşüş)
  • Ezilme yaralanmaları (araba kazası, şantiye yaralanması)
  • Son derece kısıtlayıcı bandajlar

Kronik Kompartman Sendromu (CCS) :

Kronik kompartman sendromuna genellikle “Eforlu Kompartman Sendromu” da denir. Yürüme, koşma, bisiklete binme, yüzme, tenis oynama veya atlama gibi tekrarlanan hareketleri içeren egzersizler tipik olarak CCS’ye neden olur. Çok fazla egzersiz yapmak kaslarda toparlanma olmadan bacak dokularının aşırı çalışmasına neden olur. CCS’nin gelişimi şunlardan etkilenebilir:

  • Hareket sırasında zayıf vücut kontrolü
  • Kötü ayakkabılar
  • Sert veya pürüzlü yüzeylerde antrenman
  • Çok fazla antrenman
  • Steroid kullanımı da CCS ile ilişkilendirilmiştir

 Nasıl hissettiriyor?

Akut kompartman sendromu. ACS’nin en yaygın belirtileri ve semptomları şunları içerir:

  • İlgili uzuvda, yaralanmaya verilen tipik yanıtla orantısız olabilecek şiddetli ağrı
  • Duygu değişiklikleri (karıncalanma, yanma, uyuşma)
  • Uzuvun sıkı veya dolu olduğu hissi (şişme ve basınçtaki artıştan)
  • Garip bir renge sahip bir uzuv
  • İlgili kasın gerilmesi ile şiddetli ağrı
  • İlgili bölgeye dokunulduğunda şiddetli ağrı
  • Büyük ağrı veya ilgili uzuvda ağırlık taşıyamama

Kronik kompartman sendromu. CCS semptomları ACS’ninkilere benzer olabilir, ancak daha az şiddetli olabilir ve akut travmatik yaralanmaya bağlı olmayabilir. Bunlar şunları içerebilir:

  • Etkilenen uzuvda genellikle aktivite ile kötüleşen ve dinlenme ile azalan ağrı ve/veya kramp
  • Hafif şişlik
  • Germe ile ağrı
  • Uzuvda uyuşma veya karıncalanma
  • Uzuvda zayıflık

Kompartman sendromunun gelişimine katkıda bulunan faktörler :

Hastaları kompartman sendromu geliştirmeye yatkın hale getirebilecek çeşitli faktörler vardır. Bunların bir fizyoterapistin yönlendirmesi ile değerlendirilmesi ve düzeltilmesi gerekir. Bu faktörlerden bazıları şunlardır:

  • aşırı kas eğitimi veya aktivite (aşırı antrenman yüklemesi)
  • kötü ayak duruşu (özellikle düz ayaklar)
  • uygun olmayan ayakkabı
  • sert yüzeylerde eğitim
  • kas zayıflığı (özellikle baldır kasları)
  • belirli eklemlerde gerginlik (ayak bileği gibi)
  • belirli kaslarda gerginlik (özellikle derin baldır-kalf kasları)
  • kas gücü dengesizlikleri
  • baldır kas boyutunda bir artış
  • zayıf alt ekstremite biyomekaniği
  • zayıf eğitim tekniği veya yöntemleri
  • bacak uzunluğu farklılıkları
  • Aşırı kilolu olmak
  • koşulsuzlaştırma
  • tükenmişlik
  • fasyada geçmiş yaralanma veya yara izi (genelde yanlış tedavi yöntemi sonucu rastlanır)

Kompartman sendromu için fizyoterapi :

Kompartman sendromu için fizyoterapi tedavisi, optimal bir sonuç elde etmek için hayati önem taşır. Tedavi şunları içerebilir:

  • yumuşak doku mobilizasyonu ve masajı  (özellikle derin baldır kaslarına)
  • mobilizasyon (ayak bileği eklemi için yapılır)
  • kuru iğneleme
  • elektroterapi
  • PNF uygulamaları (Proprioceptif Nöromüsküler Fasilitasyon Teknikleri- Fizyoterapistler bu konuda özel eğitim almışlardır, elleri ile uygularlar)
  • Uygun bantlama teknikleri ( fizyoterapistiniz duruma özel bant materyali ve bantlama yöntemini seçip uygulayacaktır, dolaşımın desteklenmesi yönünde bantlamanın düzgün ve doğru yönde yapılması da tedavide başarı şansını arttırır)
  • ortez kullanımı (Soft çoraplar, çok az basınçlı soft baldır destekleri)
  • biyomekanik düzeltme (manuel etkniklerle mümkündür)
  • Esnekliği (özellikle derin baldır kaslarını), dengeyi ve gücü geliştirmek için progresif egzersizler (ani ve çok yüklenmden, dikkatli yük artışları ile, bir uzman eşliğinde olmalıdır)
  • aktivite değişikliği tavsiyesi
  • ayakkabı tavsiyesi
  • uygun olduğunda kilo verme tavsiyesi
  • koşu veya aktivite programına kademeli bir dönüş

Hareket Açıklığı Egzersizleri. Dizinizin, ayağınızın veya ayak bileğinizin hareketindeki kısıtlamalar, alt bacağınızın bölümlerinde bulunan kaslarda artan gerginliğe neden olabilir. Germe teknikleri, aşırı kas gerginliğini en aza indirmek için bu eklemlerdeki hareketi yeniden sağlamaya yardımcı olmak için kullanılabilir.

Kas Güçlendirme. Kalça ve core-karın kasları zayıflığı, alt vücudunuzun nasıl hareket ettiğini etkileyebilir ve alt bacak kas grupları aracılığıyla kompartman sendromuna katkıda bulunabilecek dengesiz kuvvetlere neden olabilir. Çekirdek kuvveti oluşturmak (karın, bel ve pelvis kaslarında) önemlidir; güçlü bir core kası ile, kollar ve bacaklar farklı hareketler gerçekleştirirken vücutta daha fazla denge sağlanır. Dayanıklılık sporlarıyla uğraşan sporcular için, tekrarlayan bacak hareketleri sırasında kalça ve diz eklemlerini stabilize etmek için güçlü bir core kas gücüne sahip olmak önemlidir. Fizyoterapistiniz hangi kasların zayıf olduğunu belirleyebilecek ve bu alanları hedef alan özel egzersizler sunabilecektir.

Manuel Terapi. Birçok fizyoterapist, hareketi ve gücü geliştirmek için kasları ve eklemleri hareket ettirmek ve manipüle etmek için ellerini kullanarak manuel (uygulamalı) terapi konusunda eğitilmiştir. Bu teknikler, kendi başınıza tedavi edilmesi zor olan alanları hedefleyebilir.

Modaliteler. Fizyoterapistiniz rehabilitasyon programınızın bir parçası olarak modaliteler (örneğin ultrason, iyontoforez, nemli ısı, soğuk terapi) kullanabilir. Bu araçlar, doku hareketliliğini ve esnekliğini geliştirmeye ve iyileşmeye yardımcı olabilir. Fizyoterapistiniz sizinle her yöntemin amacını paylaşıp, tartışacaktır.

Eğitim. Tedaviniz, özellikle durumunuz bir fasyotomi operasyonu gerektiriyorsa, önceki faaliyetlerinize nasıl güvenli bir şekilde dönebileceğiniz konusunda eğitim içerecektir. Fiziksel terapistiniz şunları önerebilir:

  • Daha uygun ayakkabı giymek
  • Egzersiz için daha uygun yüzey ve arazi seçimi
  • Aktivitelerinizi hızlandırmak
  • Bazı aktivitelerden tamamen kaçınmak
  • Sağlığın iyileşmesi ve korunması için stratejilerde uzmanlaşmak (örneğin, kaslarınızın ve eklemlerinizin uygun dinlenme süresine izin vermek)
  • İş yerinizdeki ortamı, yaralanma riskini azaltmak için değiştirmek

Kompartman Sendromunda Egzersiz Önerileri :         

Öncelikle Kalf germe duvarda düşük şiddetli uzun süreli ve nefes egzersizi ile kombine yapılmalıdır.

Kalf germe egzersizinin denge tahtası veya germe tahtasında, merdiven kenarında da yapılması önerilir.

Her zaman belirttiğim gibi gün içerisinde parmak ucu kalkış iniş ile Eksentrik Kalf egzresizi, hem kas kan pompalaması, hem de duyu eğitimi için gereklidir. Ancak, alt bacak kompartman sendromunda kası aşırı yüklemeden, az sayıda- etkili egzersiz ile başlamak önerilir.

Tüm bacak kaslarının gerilmesi de önemlidir. Hamstring kaslarını oturarak germek, kalfı yerde otururken statik bir bant ile ayağı vücuda doğru çekerek germek önerilir.

Tüm bacak kaslarına lenf drenaj uygulaması önerilir (el ile, cihaz ile, roller ile-püf nokta dokuya çok sert davranmamaktır).

Burada ihmal edilen nokta Tibialis Anterior (Ön Baldır) kasının da gerilmesidir. Bu kas da gerilmeli rahatlatılmalıdır. Agonist-antagonist yaklaşımlar, biyomekanik yaklaşımlar ve bir alt bir üst eklemin uygun tekniklerle (fasyal terapi) rahatlatılması tedaviyi destekler.

Sonuç olarak; günlük yaşamda bile, kendime de düzenli olarak uyguladığım, her zaman belirttiğim ve desteklediğim

  • tüm vücut fasya mobilizasyonu içeren self (kendi kendine) uygulamalar,
  • veya uzman bir fizyoterapist eşliğinde yapılacak fasyal teknikler, hangi sakatlanma olursa olsun (özellikle koşucularda) spora çabuk geri dönüşü ve etkili/ kalıcı tedaviyi sağlar.
  • Herkese musmutlu, ağrısız, bol koşulu günler dilerim J

Kaynaklar :

1-) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28449851/

2-) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23669162/

3-) https://www.physioadvisor.com.au/injuries/lower-leg/compartment-syndrome-deep-posterior/

4-) https://www.choosept.com/symptomsconditionsdetail/physical-therapy-guide-to-physical-therapists-guide-to-compartment-syndrome

5-) https://bjsm.bmj.com/content/50/9/513.short

6-) https://www.wikihow.com/Stretch-Your-Calves

Deniz Alkan
Uzman Fizyoterapist | Website

2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Yüksek lisans mezunu olan Uzm. FZT. Deniz Alkan, fizyoterapinin her şeyi 20 yıldır aktif olarak çalışmaktadır. Özellikle spor fizyoterapi çalışmaları çalışmalarına sağlıklı yaşam antrenörlük eğitimini. Ülkemizde az bulunan test ve egzersiz sistemlerini kullanma becerisi ve pek çok spesifik kurs eğitimlerini düzenlemek uygulayabilmektedir. Sporun her türlü karşı ilgi ve sevgi ile araştırmalarına devam edilir. Samsung kutalararası boğaziçi yüzme yarışlarında boğazı geçen Antalyalı bir açık deniz yüzücüsüdür.

Yorum Yap