Koşucularda ve toplum genelinde görülebilen menisküs yırtıkları günlük yaşamı ve spor yaşamını olumsuz etkiler.

Küçük püf noktalar ile parsiyel (kısmi) menisküs yırtıkları tedavi edilebilir. Menisküslerde tam yırtık var ise küçük cerrahi işlemler ile kolayca spora geri dönüş sağlanabilir.

Mühim olan, en uygun zamanda, doğru tedavinin, doğru dinlenme ve doğru egzersizlerin yapılmasıdır. Bunun için spor dostu hekim ve fizyoterapistlerinize danışmanız önerilir.

Aşağıdaki resimde; menisküs ve menisküs kesiti görülmektedir. Dış (Periferik) bölgede fibroblast benzeri hücreler, İç-Merkez (Santralde) kondrosit benzeri hücreler ve yüzeyde süperfisiyel hücreler bulunur. Bu resimden de anlaşılacağı gibi, menisküslerin bazı bölgeleri kanlanmakta, tamir olabilmekte, bazı bölgeleri ise tamir olamamaktadır. Yine de yapılabilecek müdahaleler vardır.

Daha önce diz ile ilgili blog yazılarımda da bahsettiğim gibi, dizin bükülme ve açılma (fleksiyon-ekstansiyon) hareketleri sırasında, Tibia ve Femurun orta hattan 3,5 +3,5 derece = toplamda 7 derecelik, birbiri üzerinde rotasyonu vardır. Bu rotasyonların önemi, bağların stabilizasyonu ile diz biyomekaniğindeki minik esneklik aralığıdır. Bunun yanısıra, patella- femur-tibia arasındaki biyomekanik aksaklıklarda, menisküs sıkışması veya yırtığı sonucunu doğurur.

Yırtık bir menisküs, tipik olarak travmatik bir bükülme hareketini takiben, kıkırdak parçalarından birinin veya her ikisinin de yaralanmasıdır. Bununla birlikte, belirli bir süre boyunca tekrarlayan, zorlanmaya dayalı hareketlerin bir sonucu olarak dejeneratif bir menisküs yırtığı geliştirebilirsiniz.

Özetle, her iki menisküs için (1-iç menisküs, 2- dış menisküs) ayrı tedaviler düşünülebilir, çünkü biyomekanik olarak basıya maruz kalma durumları farklı olacaktır. Tüm diz düşünülecek olursa, dizin iç yapıları ve dış yapılarının uyumunun sağlanmasında, aşağıdaki fazlarda, emin ellerde uygulanacak tedaviler, güzel sonuçlar verebilir.

Yırtık bir menisküsün belirtileri şunlardır :

  • Diz eklem hattında ağrı
  • Diz kilitlenmesi
  • Dizde ses
  • Dizin dönme hareketlerinde ağrı
  • Diz bükülürken son noktada ağrı
  • Yürürken dizin iç kısmında ağrı

Yırtık bir menisküs için en yaygın iki tedavi şekli fizyoterapi ve cerrahidir. Fizyoterapinin daha küçük veya daha az travmatik yırtıklar için çok etkili olduğu kanıtlanmıştır. İlk olarak, ağrıyı azaltmak ve diz içindeki hareket aralığını iyileştirmek için fizyoterapi kullanılacaktır. Bir sonraki adım, kalça, diz ve ayak bileği çevresindeki gücü ve kontrolü geliştirmek olacak, bu da yırtık üzerine uygulanan baskı miktarını azaltmaya yardımcı olacaktır.

Yırtık daha şiddetli olduğunda ve diz içinde bağ yırtığı gibi başka yaralanmalar varsa cerrahi müdahale gerekecektir. Yapılan en yaygın ameliyat türü artroskopi olarak adlandırılır.

Peki menisküs yırtıklarını nasıl önleyebilirsiniz?

Travmatik menisküs yırtıkları genellikle futbol oynama veya kayak yaparken düşme gibi olaylar sırasında meydana geldiğinden önlenmesi zor olabilir. Bununla birlikte, bazı kontrol ve denge çalışmalarının yanı sıra kalça kaslarınızda, hamstring kaslarınızda, Quadriceps (dörtlü) kaslarınızda ve baldırlarınızda iyi bir güç seviyesini koruyarak yaralanma riskini azaltmaya yardımcı olabilirsiniz. Bu aynı zamanda yaşlandıkça sorun olabilecek dejeneratif yırtıkların önlenmesi için de geçerlidir. Daha fazla ayrıntı için fizyoterapistiniz ile iletişime geçmelisiniz.

Yırtık Menisküs Fizyoterapisi :

Aşağıda, hem opere olmamış yırtık tedavisi, hem de için ameliyat (yırtık menisküsün kısmen çıkarılması) sonrası uygun rehabilitasyon programı örneği vardır.

Yırtık menisküs rehabilitasyon programı 4 aşamaya bölünmüştür, ancak her yaralanma tipi ve sporcu farklı olacağı için uygulanan program değişebilir.

Faz 1

Süre: Yaralanma sonrası 0 ila 1 hafta

İlk aşamanın amacı şişliği azaltmak, dizi düzeltme yeteneğini korumak ve dizini 90 derecenin biraz üzerinde bükebilmektir.

Tedavi

  • Birkaç saatte bir 15 dakika buz veya soğuk tedavisi uygulanabilir. Game-Ready gibi özel soğuk uygulama cihazları bu akut dönemde etkili olacaktır.
  • Her zaman giyilen bir kompresyon bandajı veya diz desteği de şişmeyi azaltmaya yardımcı olabilir. Tam dinlenmenin önerildiği ilk 24 ila 48 saat içinde, basit bir elastik dizlik iyidir. Medial diz kinezyo bantlama teknikleri ek destek ve koruma sağlayabilir.
  • Daha sonra sporcu yürümeye başladığında, medial diz bağını ve kıkırdağı korumak için açılı bir dizlik önerilebilir. Dizlik kullanımına gerek olup olmadığını doktorunuza veya fizyoterapistinize danışın.
  • Elektroterapi ajanları da şişliği dağıtmak ve ağrıyı hafifletmek için kullanabilir.

Egzersizler

  • Basit hareket açıklığı (ağrı sınırları dahilinde)
  • İzometrik veya statik kuadriseps egzersizleri
  • Çift bacak baldır kaldırma, kalça abdüksiyon ve uzatma
  • Direnç bandı hamstring egzersizleri de günlük olarak yapılabilmektedir
  • Ağrı izin veriyorsa, aerobik bir egzersiz döngüsü performansı canlı tutar
  • Sakatlanan bacak üzerinde tam ağırlık vererek, normal şekilde yürümeyi hedefleyin.

Faz 2

Süre: Yaralanmadan 1 ila 2 hafta sonra

Amacı, dizdeki şişliği ortadan kaldırmak ve eklemde tam, normal hareket açıklığını elde etmektir.

Tedavi

  • Günde 2 veya 3 kez buz uygulayarak soğuk terapiye devam
  • Eklemi korumak ve şişmeyi azaltmak için bir diz desteği devam (önerildi ise)
  • Faz 1’deki uygulamalara ek olarak,
  • Squat ve lunges yapmaya başlayın, ancak yalnızca ağrı izin veriyorsa çok sığ hareket yapın (mini squat).
  • Leg pres makinesi egzersizleri, her iki bacakla başlayıp, tek bacaklı egzersizlere geçin.
  • Step-up, köprü, kalça çevresi egzersizleri eklenir. Bütün bu egzersizler elastik direnç bantları ile yapılabilir. Tek bacak baldır kaldırma ve denge tahtası egzersizleri de eklenir
  • Ağrılı değilse sabit bisiklet sürme kısa süreli yapılabilir.
  • Mümkünse hafif yüzmeyi ve su içinde yürümeyi hedefleyin, ancak sadece kurbağa bacak tekmelerinde nazik ve dikkatli olun.

Faz 3

Süre: Yaralanmadan 2 ila 3 hafta sonra

Menisküs yırtığı rehabilitasyon programının 3. evresinin amacı, dizde tam hareket açıklığı sağlamak, tam squat yapabilme yeteneği ile normal gücü yeniden kazanmak ve koşuya ve normal antrenmana geri dönmektir.

Tedavi

Şişlik için buz uygulamasına veya kompresyon bandajı takılmasına gerek yoktur.

Bazı sporcular, egzersiz yaparken eklemi korumak için dengeleyici veya eklemli (açılı) bir dizlik takarken kendilerini daha güvende hissedebilirler.

Diz çevresindeki kaslara yapılan spor masajı rehabilitasyona yardımcı olacaktır.

Egzersizler

  • 2. aşamaya benzer olmalı, ancak tekrar, set ve yük sayısını artırmalıdır.
  • Mini squat ve lunges, step-up’lar, köprüler, kalça abdüksiyonu, kalça adduksiyonu, tek bacak baldır yükseltme(parmak ucu kalkış) ve denge egzersizlerinin tümü egzersiz planına dahil edilmeli ve günlük olarak yapılmalıdır.
  • Sporcu, koşu, yüzme, yol bisikleti yapabilmeli ve daha çok spora özgü egzersizler yapmaya başlamalıdır. Bu, yön değiştirmeyi, geriye doğru koşmayı, zıplamayı, zıplamayı ve tekme atmayı içermelidir.
  • Bu aşamada, bir dizi aktivite kullanarak çapraz antrenman yapmak daha iyidir (eklemdeki kıkırdağı aşırı yüklemeden olmalı)

Faz 4

Süre: Yaralanmadan 3 ila 5 hafta sonra

Aşama 4’ün amacı, spor antrenmanına ve sınırlı maç veya rekabete dönerek tam güç, hareket aralığı ve kas dayanıklılığı sağlamaktır.

Tedavi

Tedavi yine minimal olacaktır. Soğuk terapi veya kompresyon gerekliliği yoktur. Sporcu diz desteği kullanmadan antrenman yapmayı hedeflemelidir.

Egzersizler

Şimdiye kadar koşucu normal spora özel antrenmanına dönmelidir. Antrenman seansının bir kısmını yapmaya başlayın ve kademeli olarak tam spora özel antrenman seanslarını tamamlamaya başlayın.

Tüm bu aşamalar duruma göre birbiri ile ve diğer yöntemler ile kombine edilebilir. Ligamentlerin yapışma yeri ve eklem kapsülü şemalarda gösterilmiştir. Bir sonraki yazımızda bu minik detaylara değineceğiz.

Kaynaklar :

1-) http://dergi.totbid.org.tr/20182/totbid.dergisi.2018.12.pdf

2-) https://www.220triathlon.com/training/injuries/what-is-a-torn-meniscus-and-how-do-you-treat-it/

3-) https://www.sportsinjuryclinic.net/sport-injuries/knee-pain/acute-knee-injuries/medial-meniscus-rehabilitation

Deniz Alkan
Uzman Fizyoterapist | Website

2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Yüksek lisans mezunu olan Uzm. FZT. Deniz Alkan, fizyoterapinin her şeyi 20 yıldır aktif olarak çalışmaktadır. Özellikle spor fizyoterapi çalışmaları çalışmalarına sağlıklı yaşam antrenörlük eğitimini. Ülkemizde az bulunan test ve egzersiz sistemlerini kullanma becerisi ve pek çok spesifik kurs eğitimlerini düzenlemek uygulayabilmektedir. Sporun her türlü karşı ilgi ve sevgi ile araştırmalarına devam edilir. Samsung kutalararası boğaziçi yüzme yarışlarında boğazı geçen Antalyalı bir açık deniz yüzücüsüdür.

Yorum Yap