İliotibial Bant Sendromu (İTBS), sporcularda, özellikle koşucularda görülen bir sendromdur. Biyomekanik olarak güç ve esneklik dengelerinin bozulmasından kaynaklanır. Bunun yanısıra, nöromüsküler koordinasyon ve motor kontrolün bozulmasıyla, kinematik hatalar oluşur. Dolayısıyla spor performansı etkilenir. Tekrarlayan bir kısır döngüye girer. Kaynağı bulunan ITBS’de, fizyoterapi tam etki eder ve sendromun tekrarlaması önlenebilir.

İTBS’yi biyomekanik aksaklıklar, kas performansı, fasya dokusu ile ilgili düzensizlikler, kişiye özel fonksiyonel anatomi , kuvvet eksiklikleri ve iliotibial bantın gerilme oranı etkiler.

İTBS koşucularda lateral(dış yan) diz ağrısının en yaygın nedenidir. Biyomekanik etkilenim bu ağrıyı ve sertliği yaratmıştır. Femur başında sürtünme/sıkışma gibi tariflense de, aslında olay bacağın dış yan kısmındaki sert dokudadır. Tecrübelerime göre İTBS’de baştan başa tüm İlio tibial doku, kalça eklemi ve diz eklemi rehabilite edilmelidir.

Bazen de kalça/ ayak/ diz biyomekaniği çekiş açısı bozulur, İTBS’ye zemin hazırlar. Bunları da fizyoterapi sırasında kolayca değerlendirmek ve tedavi etmek mümkündür.

Hareketsizken bacağın yan bölgesinden dizin dış kısmına doğru yayılan ağrı vardır. Diz bükülürken, sıkışma bölgesi olarak bilinen, 25-35 derecelik bir diz fleksiyon açısında ağrı vardır.

ITBS’de, diz fleksiyondayken kalça uzayıp,  yokuş aşağı koşma veya merdiven iniş sırasında (yani: tensor fasya lata kasları eksantrik olarak yüklenirken) ağrı tetiklenir.

Akut ITB ağrısı olan koşucular, koşunun kesilmesini gerektiren keskin bir ağrı tanımlarlar.

Son günlerde, Ober testini bazı klinisyenler, ITBS’yi tetiklememek için tercih etmemektedir.

 “Koşucularda iliotibial bant sendromunun kinematik sınıflandırması” başlıklı bir makaleye göre ;

Biyomekanik düzende çıplak ayakla koşmanın üç boyutlu kinematiği incelenmiş ,

ITBS’li deneklerde daha erken kalça fleksiyonu ve daha erken diz fleksiyonuna eğilim ve eklem koordinasyonu eksikliğinin ayırt edici bir değişken olduğu bulunmuştur.

Kalça eklemindeki hareket açıklığındaki artış sağlanması, kalça abdüktörlerinin gerilmesi, hamstrings, baldır(kalf) kasları ve kalça fleksörlerinin gerilmesi ITBS tedavisine yardımcı olur. Aşağıda önerdiğimiz kalça kaslarını eğitmek için egzersizler ITBS fizyoterapisine eklenmelidir.

Koşu mekaniği (teknik) değiştirilmesi üzerine hala tartışılmaktadır. Tecrübelerime dayanarak; sporcunun vücudunun tedaviye vereceği yanıta göre bu koşu tekniği değişiklikleri yapılabilir veya hiç değişiklik yapılmaz, egzersiz ve fizyoterapi antrenmanlarla devam eder.

Kademeli arttırılan koşu önemlidir. (Birden aşırı yüklenilirse; yaralanan ITB doku aşırı genişleyerek daha da tahriş olur, kalıcı hasar vermek istemeyiz. Hedefimiz doku iyileşmesi ile birlikte, nöromuskuler cevabın artması, performansın devamıdır)

1-) Roller(Köpük) ile yan bacakta yuvarlanma (Aslında çok önerilmiyor. “miyofasya’yı serbest bırakmaz, sertlik roller ile parçalanmaz, aksine dokuya kompresyon = aşırı basınç olur. ITBS den etkilenen dokuya daha nazik ve bilinçli yaklaşılması güzel sonuçlar verebilir)

2-) Plyometrik egzersizler,

3-) Adım genişliği/darlığı (koşu sırasında) ayarlaması,

4-) Spor dostu bir hekimin uygulayabileceği kuru iğneleme lokal olarak yapılabilir.

Her spor branşı için, her antrenmandan sonra önerdiğim recovery (toparlanma) fazı programınıza ; TensorFascia Lata, Gluteus Maksimus ve Gluteus Medius kasları için, yan yatışta ve sırtüstü pozisyonda, az gerilmiş pozisyonda port-aktivity uygulamalar yapmanızı öneririm. Bunların haricinde, spor fizyoterapistiniz, gerekli glidingleri(kaydırmaları), eklem, kas veya fasya dokusuna manuel olarak uygular ise, çok hırpalamadan toparlanmayı ve kasın nöromüsküler görevine hazır olmasını sağlamış olursunuz.

Başarılı rehabilitasyon kısaca şöyle şematize edilebilir :

Koşuya dönüş

Plyometrik egzresizler

Ağır, yavaş dirençli egzersiz

ITBS  ağrısını azaltmak için önce gerekli biyomekanik ortam sağlanmalı(ağrılı bölgelere uygun terapilerle), sonra nöromüsküler eğitim yavaştan hızlıya doğru verilmeli ve vücuda yüklenmelidir.

Egzersizlerde ve terapide, en önemli konu kalça kaslarının relaksasyonunu sağlayıp, fleksibiliteden emin olduktan sonra nöromüsküler egzersiz yüklemelerine geçmektir. Elimizin altında, sert- güçlü, ancak incinmiş bir doku mevcuttur. Ayrıca; Tensor fasya lata kasının kalça fleksiyon ve abduksiyon pozisyonunda kasıldığını ve kısaldığını her an hatırlamak ve terapide önem vermenizi tavsiye ederim.

Dizin dış yan kısmından yukarı doğru olan sertlik ve inflamasyonda, lokal olarak manuel fasya gevşetme teknikleri uygulanabilir. Roller veya cihazlarla yapılacak zorlayıcı teknikler, faydadan çok zarar verebilir. Sertliği tam tersine arttırabilir. Nazik ve tedrici arttırılan yüklenme ile terapi önerilir. Yine de tüm vücut fasya gevşetmeyi, nefes teknikleri ile kombine olarak, tamir mekanizmasını tetiklemek için öneririm. 

Kalça çevresi ITBS egzersizleri :

(Aşamalı olarak, tüm kalça çevresi nöromusculer egzersizler  kalça abduksiyon egzersizlerine doğru ilerler. Doğru hareket ve ağrısız koşu sağlanana kadar bu eğitimler devam eder)

Yukarıdaki egzersizler izole kalça güçlendirmesini tek bir egzersizde birleştirir.

 Aktivite seviyeleri ;

  • %8-10’luk bir eğimde kuvvetli yokuş yukarı koşu bandı yürüyüşü,
  • Yokuş yukarı koşu bandı yürüyüşü,
  • Yokuş yukarı koşu bandı yürüyüşü başlangıçta tolere edilmiyorsa, sabit bisiklet sürmek iyi bir seçenektir.
  • Bisiklete binme tolere edilmiyorsa, yüzme iyi bir seçenektir. Bununla birlikte, koşucu, başlangıçta tolere edemese bile, her zaman yokuş yukarı koşu bandı yürüyüşüne doğru çalışmalıdır. (Yokuş aşağı koşu, diz valgusuna etki edip, ağrıyı tetikleyebilir)
  • Koşucu, merdivenleri ağrısız bir şekilde inebildiğinde yüklenilmeye başlanabilir.
  • Terapiye ek olarak geliştirdiğiniz koşu antrenmanlarında, çapraz geçiş, azalmış kalça adduksiyonu ve orta duruşlarda, pelvik düşüşe dikkat edin, toparlayın.

En önemli nokta; yürüyüş değişiklikleridir. Tedavi ettiğiniz koşucuya özgü koşu biyomekaniğine yönelik, özel yürüme egzresizleri olmalıdır. Bu teknikler çok yavaş adım almalar ile fizyoterapist eşliğinde öğrenilip, yürüyüşün beyinde tekrar programlanması sağlanır, koşuyu da olumlu etkileyecektir.

Sonuç olarak : koşucuların ITB’ye olan yatkınlıkları düşünüldüğünde, ITB ağrısı için aktif bir rehabilitasyon yaklaşımı benimsenmeli. Ağrının fazla olduğu dönemde yükleri azaltmak mantıklı olsa da, koşucu ve klinisyen koşucuyu aşamalı yüklerken, ITB’nin ve koşucunun tam kapasitesini geri kazanmaya çalışması çok önemlidir.

Kaynaklar :

1-) Robert L Baker , MichaelFredericson , “IliotibialBandSyndrome in Runners: BiomechanicalImplicationsandExerciseInterventions”, PhysMedRehabilClin N Am. 2016 Feb;27(1):53-77.

2-) S Grau, I Krauss, C Maiwald, D Axmann, T Horstmann, R Best, “Kinematicclassification of iliotibialbandsyndrome in runners”, Scand J MedSci Sports. 2011 Apr;21(2):184-9.

3-) https://www.physio-network.com/blog/iliotibial-band-pain-in-the-runner-part-2-treatment/

Deniz Alkan
Uzman Fizyoterapist | Website

2000 yılında Hacettepe Üniversitesi Yüksek lisans mezunu olan Uzm. FZT. Deniz Alkan, fizyoterapinin her şeyi 20 yıldır aktif olarak çalışmaktadır. Özellikle spor fizyoterapi çalışmaları çalışmalarına sağlıklı yaşam antrenörlük eğitimini. Ülkemizde az bulunan test ve egzersiz sistemlerini kullanma becerisi ve pek çok spesifik kurs eğitimlerini düzenlemek uygulayabilmektedir. Sporun her türlü karşı ilgi ve sevgi ile araştırmalarına devam edilir. Samsung kutalararası boğaziçi yüzme yarışlarında boğazı geçen Antalyalı bir açık deniz yüzücüsüdür.

Yorum Yap